شهاب الدين احمد سمعانى

مقدمهء مصحح 79

روح الأرواح فى شرح أسماء الملك الفتاح ( فارسى )

نسخه‌هاى كهن ضماير مزبور را به كلمهء پيش از آن پيوسته ننوشته‌اند ؛ خاصه در مواردى كه كلمات به مصوتهاى بلند / u , a , i / ختم مىشده است ، به دليل داشتن مصوت مركّب / ى / در پايان آنها ، اين نوع از ضماير را به كلمه وصل نكرده‌اند . هم در مواردى كه كلمات به صامت ختم مىشده ، در نسخه‌ها نشانه‌اى در دست نيست كه تلفظ اين گروه از ضماير را آشكار كند . تلفظ اين ضماير در گونهء فارسى تهران امروز ، و نيز در نگاشته‌هاى محققان معاصران ايران ، به صورتى است كه كسرهء اضافه ميان اين ضميرها و كلمات ما قبل آنها در گفتار تلفظ نمىشود و در نوشتن نيز ظاهر نمىگردد . تلفظ اين دسته از ضماير پيوسته آن‌چنان‌كه در گونهء فارسى رايج ايران رواج يافته و در دستورهاى زبان نيز « حكم قطعى » صادر شده است ، درست نمىنمايد ، زيرا در گونهء فارسى امروزينهء ايران با توجه به قانون كم كوشيدن ، اهل زبان ، چه در مورد اين گروه از ضماير و چه در مورد پاره‌اى از تركيبات اضافى غير مقلوب ، رغبت ايرانيان از ادا كردن كسرهء اضافه ( - ، ى - ) رو به كاهش گذارده است ؛ در حالى كه در گونه‌هاى اصيل زبان فارسى در افغانستان ، به رغم ايران ، فارسى زبانان كسرهء اضافه را چه در مورد ضماير پيوسته و چه در خصوص تركيبات اضافى قلب ناشده به كار مىبرند و تلفظ مىكنند . نگارنده با توجه به عادت زبانى فارسى افغانستان ، و نيز به استناد ضبط كاتبان نسخه‌هاى روح الارواح ، از متصل نوشتن ضماير پيوسته به كلمات ما قبل خوددارى كرده است . « 89 » يعنى خوفمان ، رجاىمان ، و زندگىشان و امثال آن را به همين صورت ضبط كرده و از نشان دادن آنها به صورت خوفمان ، رجايمان ، زندگيشان خوددارى كرده است . بارى ، اينك به ذكر چند نمونه و ويژگيهاى پاره‌اى از ضماير روح الارواح مىپردازم : 2 . ضمير پيوستهء ش / كاربرد اين ضمير در حالتهاى خاص دستورى در اين كتاب به قرار زير است : نيز + ش / آدمى هرچند خورد نيزش بايد b 48 . تا + ش / آن لعين وى را وسوسه كرد تاش در زلّت افكند . a 80 . چند + ش / تازيانه‌اى چندش بزنند تا فردا بنالد a 211 . ما + ش / او را رسد كه با ما عشقبازى كند و تمناى وصال ماش بود ؟ a 5 .

--> ( 89 ) - البته در اين مورد اطلاع ندارم كه ويراستار محترم اين كتاب صورت رايج در رسم خط ايران را اعمال كرده يا ضبط نسخه‌ها را كه مورد توجه بنده بوده است حفظ كرده است .